QUY TRÌNH KIỂM TRA MỐI HÀN BẰNG PHƯƠNG PHÁP CHỤP ẢNH PHÓNG XẠ CÔNG NGHIỆP
16/11/2026
Kiểm tra chụp ảnh phóng xạ (Radiographic Testing - RT) là phương pháp kiểm tra không phá hủy (NDT) dạng thể tích, sử dụng tia X hoặc tia gamma để phát hiện các khuyết tật bên trong mối hàn công nghiệp.
Quy trình tổng quát kiểm tra RT cho mối hàn
- Chuẩn bị và lập quy trình (Procedure Setup)
- Kỹ sư hoặc cấp độ 3 (Level 3) phải lập và phê duyệt văn bản quy trình kiểm tra theo các tiêu chuẩn áp dụng (như ASME, ISO 17636, API).
- Xác định vật liệu cơ bản, chiều dày mối hàn, hình học cấu kiện (đường ống, tấm, bình chịu áp lực) để chọn nguồn phóng xạ và kỹ thuật chụp phù hợp.
- Lựa chọn nguồn phóng xạ và thiết bị ghi nhận
- Nguồn bức xạ:
- Tia X (X-rays): Từ máy phát điện, có thể điều chỉnh điện áp và kiểm soát linh hoạt.
- Tia Gamma (Gamma rays): Từ đồng vị phóng xạ như Iridium-192 (Iq-192) cho thành mỏng/trung bình hoặc Cobalt-60 (Co-60) cho thép dày.
- Thiết bị ghi ảnh: Phim công nghiệp (ví dụ phim loại I, loại II như Kodak/Agfa), tấm phát quang (Computed Radiography - CR) hoặc tấm phẳng kỹ thuật số (Digital Radiography - DR).
- Nguồn bức xạ:
- Bố trí thí nghiệm (Geometry & Technique)
- Định vị phim/detector: Đặt sát phía sau mối hàn, được che chắn chống ánh sáng (nếu dùng phim).
- Đặt chỉ thị chất lượng hình ảnh (IQI / Penetrameter): Đặt ở phía nguồn hoặc phía phim để kiểm tra độ nhạy và độ phân giải hình ảnh.
- Kỹ thuật chiếu:
- Một tường - Một hình (Single-Wall Single-Image - SWSI): Dùng khi tiếp cận được cả hai phía của mối hàn.
- Hai tường - Một hình / Hai tường - Hai hình (Double-Wall Single-Image / Double-Wall Double-Image - DWSI / DWDI): Thường áp dụng cho ống có đường kính nhỏ (thường \(\le 3\frac{1}{2}\) inch).
- Thực hiện chụp (Exposure)
- Tính toán thời gian phơi sáng dựa trên cường độ nguồn, khoảng cách từ nguồn đến phim (SFD/FID) và chiều dày vật liệu.
- Đảm bảo các quy định an toàn bức xạ (khoảng cách an toàn, biển cảnh báo, liều kế cá nhân).
- Xử lý phim và đánh giá hình ảnh (Processing & Interpretation)
- Tráng phim trong dung dịch hóa chất hoặc quét dữ liệu số (đối với CR/DR).
- Đánh giá mật độ quang học của phim (thường yêu cầu trong khoảng từ 2.0 đến 4.2 tùy tiêu chuẩn).
- Kỹ thuật viên đạt chứng chỉ ISO 9712 / SNT-TC-1A Level 2 trở lên sẽ tiến hành phân tích các chỉ thị trên phim để tìm lỗi như: độ xốp (porosity), rỗ khí, ngậm xỉ (slag inclusions), không ngấu (lack of fusion), không thấu (incomplete penetration) hoặc vết nứt (cracks).
- Lập báo cáo và nghiệm thu (Reporting & Acceptance)
- So sánh kết quả với tiêu chuẩn nghiệm thu (như ISO 10675-1 hoặc ASME Section VIII/IX).
- Lưu trữ phim/dữ liệu số làm hồ sơ pháp lý và kỹ thuật cho công trình. Nếu phát hiện lỗi vượt mức cho phép, mối hàn phải được khoét bỏ (excavation) và hàn lại rồi chụp kiểm tra lại.